اخبار مهم سایت :   

لاگین افقی


خانه ای که مایه ی هدایت مردم شد مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل
اسلام شناسی - مهدویت
نوشته شده توسط سمیه   
یک‌شنبه، ۰۵ بهمن ۱۳۹۳

مشخصات مطلب

بازدید: ۱۱۲۹
تاریخ انتشار: یکشنبه, ۰۵ بهمن ۱۳۹۳ ساعت ۲۱:۳۱
شناسه مطلب: ۱۰۵۳۳

بسم الله الرحمن الرحیم

 

کعبه، اوّلین خانه‏اى است که براى عبادت و نیایش مردم بنا نهاده شده است، خیر و برکت آن، تنها براى مومنان یا نژاد خاصّى نیست، بلکه براى همگان است و قطعاً کعبه، مایه‏ى هدایت مردم است.

 

 

إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّهَ مُبَارَکًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِینَ (آل عمران ـ ۹۶)

در حقیقت نخستین خانه‏اى که براى [عبادت] مردم نهاده شده همان است که در مکه است و مبارک و براى جهانیان [مایه] هدایت است.

نکات آیه:

یکى از ایرادهاى بنى اسرائیل این بود که چرا مسلمانان با توجّه به قدمت بیت المقدس که هزار سال قبل از میلاد توسط حضرت سلیمان ساخته شده است، آن را کنار گذاشته و کعبه را قبله‏ى خود قرار داده‏اند.

این آیه در پاسخ آنان مى‏ فرماید: کعبه از روز نخستین، اوّلین خانه عبادت بوده و قدمت آن بیشتر از هر جاى دیگر است.

امام صادق علیه السلام با توجّه به جمله‏ى «أَوَّلَ بَیْتٍ» فرمودند: چون مردم مکّه بعد از کعبه گرد آن جمع شده‏اند، پس حقّ اولویّت با کعبه است و لذا براى توسعه‏ى مسجد الحرام مى ‏توان خانه‏هاى اطراف کعبه را به نفع حرم خراب کرد. «۱»

تفسیر المیزان مى‏گوید: روایات «دحو الارض» («دَحوُ الارض» به معنى گسترش زمین از زیر خانه کعبه است) «۲» بسیار است و هیچ دلیل علمى که مغایر آن باشد، پیدا نشده و با قرآن نیز مخالفتى ندارد.

حضرت على علیه السلام در نهج البلاغه خطبه ۱۹۲ مى ‏فرماید: خداوند تمام مردم را از آدم علیه السلام تا آخرین نفر با همین سنگ ‏هاى کعبه آزمایش مى ‏کند.

امام باقر علیه السلام فرمود: حضرت آدم و سلیمان و نوح علیهم السلام نیز دور همین کعبه، حج انجام داده‏اند. «۳»

در قرآن، از کعبه تعابیر متعدّدى شده است که برخى از آنها را بازگو مى‏ کنیم:

۱: کعبه، اوّلین خانه است. «أَوَّلَ بَیْتٍ»

۲: مرکز پایدارى و قیام مردم است. «قِیاماً لِلنَّاسِ» «۴»

۳: خانه آزاد بدون مالک است. «بِالْبَیْتِ الْعَتِیقِ» «۵»

۴: محل تجمّع و خانه امن مردم است. «مَثابَهً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً» «۶»

منظور از بکه چیست؟

"بکه" در اصل از ماده "بک" (بر وزن فک) به معنى ازدحام و اجتماع است، و این که به خانه کعبه، یا زمینى که خانه کعبه در آن ساخته شده است "بکه" گفته‏اند به خاطر ازدحام و اجتماع مردم در آنجا است و بعید نیست که این اسم از آغاز روى آن نبوده و پس از رسمیت یافتن براى عبادت روى آن گذاشته شده باشد.


تنها همین قطعه سنگ است که با مرور هزاران سال هنوز به عنوان مصالح ثابت در این معبد پر سابقه پا بر جا مانده است، بنابراین اهمیت آن در واقع همان سابقه داشتن در مسیر خدا و خدمت به مردم است


در روایتى از امام صادق علیه السلام نقل شده که" مکه" نام مجموع شهر است و "بکه" نام محلى است که خانه کعبه در آنجا بنا شده است.

بعضى از مفسران نیز احتمال داده‏اند که بکه همان مکه بوده باشد که "م" در آن تبدیل به "ب" شده است نظیر "لازم" و "لازب" که هر دو در لغت عرب به- یک معنى است.

براى نامگذارى خانه کعبه و محل آن به "بکه" وجه دیگرى نیز گفته‏اند و آن این که ماده مزبور به معنى از بین بردن نخوت و غرور آمده است و چون در این مرکز بزرگ، همه تبعیضات برچیده مى ‏شود و گردنکشان و مغروران همانند مردم عادى باید به نیایش برخیزند و غرور آنها به این وسیله درهم شکسته می شود، به آن بکه گفته شده است.

نخستین خانه مردم‏

إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّهَ مُبارَکاً همانطور که در ذیل آیات سابق گفتیم یهود به پیامبر اسلام دو ایراد داشتند که پاسخ نخستین ایرادشان در آیات سابق آمد، و پاسخ دومین ایراد که درباره فضیلت بیت المقدس و برترى آن بر کعبه بود در این آیات آمده است.

در آیه فوق قرآن مى ‏گوید: اگر کعبه به عنوان قبله مسلمانان انتخاب شده است، جاى تعجب نیست، زیرا این نخستین خانه توحید است و باسابقه‏ ترین معبدى است که در روى زمین وجود دارد، هیچ مرکزى پیش از آن مرکز نیایش و پرستش پروردگار نبوده، خانه‏اى است که براى مردم و به سود جامعه بشریت در نقطه‏اى که مرکز اجتماع و محلى پربرکت است ساخته شده است.


تاریخ و منابع اسلامى هم به ما مى‏گوید که خانه کعبه به دست آدم ساخته شد و سپس در طوفان نوح آسیب دید و به وسیله ابراهیم خلیل تجدید بنا شد. (براى توضیح بیشتر درباره مدارک این موضوع از آیات و روایات به جلد اول تفسیر نمونه، صفحه ۳۳۰ مراجعه شود.)

بنابراین انتخاب پرسابقه ‏ترین خانه توحید براى قبله از هر نقطه دیگرى شایسته‏تر است.

جالب توجه اینکه در این آیه خانه کعبه که نام دیگرش "بیت اللَّه" هست، به عنوان خانه مردم معرفى شده و این تعبیر، بیان کننده این حقیقت است که آنچه به نام خدا و براى خدا است باید در خدمت مردم و بندگان او باشد، و آنچه در خدمت مردم و بندگان خدا است براى خدا محسوب مى ‏شود.

ضمنا از این آیه اهمیت سابقه داشتن در مسیرهاى الهى و سازنده روشن مى‏ شود، و لذا در آیه فوق نخستین فضیلتى که براى خانه کعبه ذکر شده همان سابقه ممتد و طولانى آن است و از اینجا پاسخ ایرادى که در مورد احترام "حجر الاسود" مى ‏شود نیز روشن مى ‏گردد، زیرا عده‏اى مى‏ گویند یک قطعه سنگ چه ارزش و اهمیتى دارد که همه سال میلیونها مردم براى استلام آن (دست گذاشتن بر آن) بر یکدیگر پیشى گیرند و به عنوان یک مستحبّ موکد در برنامه زائران خانه خدا گنجانیده شود؟

ولى توجه به تاریخچه این سنگ مخصوص نشان مى‏ دهد که امتیازى در آن است که در هیچ سنگ دیگرى در جهان نمی توان پیدا کرد و آن این که پرسابقه ‏ترین چیزى است که به عنوان مصالح ساختمان، در یک مرکز عبادت و پرستش خداوند، بکار رفته، زیرا مى ‏دانیم تمام معابد روى زمین و حتى کعبه که نخستین پرستشگاه است بارها تجدید بنا شده و مصالحى که در ساختمان آنها بکار رفته، تغییر یافته است تنها همین قطعه سنگ است که با مرور هزاران سال هنوز به عنوان مصالح ثابت در این معبد پر سابقه پا بر جا مانده است، بنابراین اهمیت آن در واقع همان سابقه داشتن در مسیر خدا و خدمت به مردم است.


اگر کعبه به عنوان قبله مسلمانان انتخاب شده است، جاى تعجب نیست، زیرا این نخستین خانه توحید است و باسابقه‏ ترین معبدى است که در روى زمین وجود دارد، هیچ مرکزى پیش از آن مرکز نیایش و پرستش پروردگار نبوده، خانه‏اى است که براى مردم و به سود جامعه بشریت در نقطه‏اى که مرکز اجتماع و محلى پربرکت است ساخته شده است


به علاوه این سنگ تاریخ خاموشى از نسل هاى فراوان مومنان در قرون و اعصار مختلف است، این سنگ زنده کننده خاطره استلام انبیاى بزرگ و بندگان خاص خدا است که در کنار آن به نیایش پروردگار برخاستند.

موضوع دیگرى که توجه به آن در اینجا لازم است این است که آیه فوق مى ‏گوید:

این نخستین خانه‏اى بوده است که براى مردم ساخته شده است، روشن است که منظور "نخستین خانه عبادت و پرستش" است، بنابراین هیچ مانعى ندارد که قبل از آن خانه ‏هاى مسکونى دیگر در روى زمین وجود داشته است و این تعبیر پاسخ روشنى است به آنها (مانند نویسنده تفسیر المنار) که مى ‏گویند خانه کعبه نخستین بار بدست ابراهیم ساخته شد و ساخته شدن آن را بدست آدم در ردیف افسانه‏ها قلمداد مى ‏کنند.

در حالى که به طور مسلم قبل از ابراهیم، معبد و پرستشگاه در جهان وجود داشته و انبیاى پیشین همچون نوح از آن استفاده مى ‏کردند بنابراین چگونه ممکن است خانه کعبه که نخستین معبد جهان است به دست ابراهیم ساخته شده باشد.

پیام ‏های آیه:

۱ـ کعبه، اوّلین خانه‏اى است که براى عبادت و نیایش مردم بنا نهاده شده است. «أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ»

۲ـ سابقه تاریخى معابد، یکى از ملاک ‏هاى ارزشى آن است. «إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ ...»

۳ـ خیر و برکت کعبه، تنها براى مومنان یا نژاد خاصّى نیست، بلکه براى همگان است. «وُضِعَ لِلنَّاسِ»

۴ـ مردمى بودن براى کعبه، یک ارزش است. «وُضِعَ لِلنَّاسِ»

۵ـ کعبه، مایه‏ى هدایت مردم است. «هُدىً لِلْعالَمِینَ»

پی نوشت ها:

(۱). وسائل، ج ۱۳، ص ۲۱۷.

(۲). کافى، ج ۴، ص ۱۸۹.

(۳). تفسیر برهان، ج ۱، ص ۳۰۰.

(۴). مائده، ۹۷.

(۵). حج، ۲۹.

(۶). بقره ۱۲۵.

آمنه اسفندیاری

کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث

بخش قرآن تبیان

 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی

فهرست اصلی

اسلام شناسی - مهدویت

دشمن شناسی- جنگ نرم

اخبار داخلی و خارجی

فرهنگ صحيح اسلامي

مترجم آنلاین

دیکشنری

بین الملل

وبسایت همسنگران

ثبت ایمیل برای خبرنامه